اصطلاحات و عناصر دیوانی در شعر حافظ شیرازی | ||
| تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران | ||
| مقاله 11، دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 23، خرداد 1402، صفحه 241-264 اصل مقاله (272.13 K) | ||
| نوع مقاله: علمی-ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30465/sehs.2022.39229.1774 | ||
| نویسنده | ||
| محمد کشاورز (بیضایی)* | ||
| استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران. | ||
| چکیده | ||
| گستردگی آداب و دامنۀ فعالیتهای دیوانسالاری ایرانی، نقشآفرینی و اثرگذاری آن در زمینهسازی تولید آثار هنری و ادبی، در کنار تعامل شاعران و هنرمندان با دربار سلاطین و تشکیلات دیوانی، دامنۀ بسیاری از اصطلاحات و عناصر دیوانی را به حوزۀ ادبیات نیز کشانیدهاست. دیوان حافظ مصداق بارزی از این مدعاست. میزان و چگونگی ظهور و بروز اصطلاحات و عناصر دیوانی، نیز شناخت و هدف وی از استعمال این دسته از عناصر و مفاهیم در برخی از اشعارش موضوع شایستۀ درنگی است که به آن چندان توجه نشدهاست. از این رو این جستار با روشی توصیفی – تحلیلی، اصطلاحات و عناصر دیوانی در شعر حافظ را در کانون توجه خود قرار داده است. یافتهها نشان میدهند که حافظ در دیوانش به اصطلاحات و عناصر دیوانهای وزارت، انشاء، استیفا، قضاوت، برید و عرض، نظیر: آصف،خواجه،طغرا، رقم، برات، خراج، اوقاف، محتسب، قاضی، یرغو، پروانه و حسبیالله توجه نشان داده و در عین استعمال اصطلاح لغوی و دیوانی آن؛ غالباً با استعانت از خیالانگیزی و صنایع ادبی، قرائتها و معانی بدیع و سحرانگیزی از این مفاهیم و عناصر، خلق نمودهاست. آشنایی فراوان حافظ از اصطلاحات و عناصر دیوانی، تحرک و شکوفایی دیوانسالاری محلی فارس در این دوران، در کنار حشر و نشر حافظ با دیوانیان و دربار سلاطین، نیز بهرهمندی وی از عطایا و مستمری دیوانی در زمینهسازی و توجه او به وارد نمودن این اصطلاحات و عناصر در اشعارش، تأثیر قابلملاحظهای داشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصطلاحات و عناصر دیوانی؛ شعر؛ زمینهها؛ حافظ شیرازی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 900 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 961 |
||